EASTTURKISTANGOVERNMENTINEXILE.us EASTTURKISTAN-GOV.org The Official Web Sites of the Governmenti in Exile of East Turkistan Republic
Mail: P. O. Box 3472 Oakton, VA 22124, U.S.A. E-mail: info@eastturkistangovernmentinexile.us hokumet@eastturkistangovernmentinexile.us Phone: 571-344-3886
Amerikida Sherqiy Turkstan Sergerdan Hokumitining qurulishi, Heyran qalarliq kuchluk naraziliq oqlirigha nishan boldi! Xitayning xosh bolmaydighanliqi kutulgen netijighu, emma heyran qalarliqi ozlirini wetenning dewagerliri qilip korsitidighan chuppur-chechek, keppare-kepek teshkilatlarning hemmisila putushiwalghandek bir pikirde bolushidur. Toghra ish ustide hechqachan kelishelmey, kotum meni yaratmaydu, men kotumni, pediside Xitaygha qarshi ishlargha hech eshinmay bir-birlirige qarshi mujadilide omri otuwatqan bu inqilabiy teshkilatlarning, bu hokumetning qurulishigha qarshi u qeder angliq birlisheligenliki mojiziwiy hadise, elwette.
Buningda nurghun sewepler bolushi kerek. Emma bu sewepler hergizmu ularning jamaetke sunghanliri emes, eghizdin chiqarghili bolmaydighan sewepler ikenlikide gep yoq.
Ular korsetken seweplerning biri waqti emes idi degendin ibaret bolup, buning neqeder kulkilik ikenliki heqqide yillarche toxtalsimu gep tugimeydu, mezini atsa-atsa putmeydu! Bu bimenilikke qaranglar! Qachan waqti bolatti, ependim? Xitaylar Uyghur tilini tamamen chekligendin keyinmu? Yaki Uyghurlarning ozinimu tamamen yoqatqandin keyinmu? Qachan? Buni chushendurup bir dahi shundaq yeziptumish: hazir iqtidarliq kadirlirimiz yoq, bu ishni tegishlik sewiyede elip ketelmeymiz!
Qurultayliringiz uchun sel towenrek, hokumet uchun yuqiriraq sewiye ketemti? Yene bir turluk jawab: qachan iqtidarliq kadirlar qoshunimiz bolidu? Helium chet`ellerde bir qoro Doktur, Alim, palanlar yuruptu, bilishimche ular bir-birige uchrashqanda Xitayche sozliship, ormanda kawap yigili barghan yighilishlirida Xitayche sozliship, balilirini Xitayche tertipke tertipke undep, yaki Xitayche hay berip, hetta bundaq sorunlirigha ayrilalmaydighan birer yerim dost Xitay ni chaqirip, bille alghach kelip, shundaq yetishemdu? Xitaylarning uzaq sinaqliridin otup oqushqa chiqqanlar ichidin yrtishemdu? Yaki Xitay oz qoli bilen yetishturup beremdu?
Bilip qoyungki, wetenning azadliqi qurban berish arqisida qolgha kelidu, qurban berish bolsa bundaq yetishkenlerning qolidin kelmeydu. Qehrimanliq bilimdin emes, wijdan we adimiylik tuyghusidin tughulidu. Kim bolup yashashning perqini bilmeydighan; Xitay bolup yashash, Rus bolup yashash, Uyghur bolup yashash yaki adem we ya chochqa bolup yashash perqsiz bolghan; yashisila bolidighan ademler weten heqqide yuriki echiship ketidighanlar emes. Undaqken, wetenning dewasini yetishkenler emes, ot yurek wetenperwerler qilidu. Yetishken bechchigherlerning gherb jemiyitide milliy kimlikini yutturup, asarettiki milliti hem wetinining teqdiri bilen munasiwetsizdek heddi-heriketliridin qarighanda, bundaq bir yetishken kadirlar qoshuni yetiship chiqqandin keyin andin ish bashlash pikri qip-qizil abdalliqtur!
Yene bir tereptin, Xitaylarning kunseri kuchuyiwatqan chet`ellerdiki axbarat tori we buzghunchiliq paaliyetliri bundaq bir arzugha her zaman tosalghu yaritip, bizning undaq bir qoshunimizning barliqqa kelishini qiyinlashturidu. Bu halda, waqti emes tiorisi bimene!
Menche esli muddia chongluq riqabitidin tughuliwatqan bolushi mumkin. Eger mushundaq bolidighan bolsa, bu ularnig pezilitidiki kesel bolup, wijdanidiki kesel emes. Qorqunuchliqi ularning wijdanida bolush ehtimali bolghan keselliktur.
Xitaylarning chet`ellerdiki jasusluq tori kuchiyish bilen, chet`ellerdiki teshkilatlirimizni palech qilish yolidiki xizmetliri korinerlik utuqlarni qolgha kelturdi. Bularning ichide eng kozge korungini, hemme teshkilatning tizginini bir arigha toplap, we tarixiy pakit bolghan weten namidin waz kechilgen atalmish Dunya Uyghur Qurultiyi degen isimni qobul qilghuzdi. Emdi hemme ish Xitayning arzusi we iradisi bilen bolidighandek memnuniyetlik bir weziyette, yene bu Xitaylarning yurikige tighdek sanchilidighan Sherqiy Turkstan degen isim bilen bir teshkilatning meydangha kelishi, Xitaylarni sarasimige delishida gep yoq idi. Setiwelish, hol xishqa dessitishler uchun xejligen pulliri bikar ketkenliki elemlik idi.
Sergerdan Hokumetke qarshi turushtiki ortaq hemkarliq kishini oygha salatti: bu qitighurluqmu? Dahiliq riqabitidinmu? Yaki ularning hemmisining kotiki birmu? Neme uchun ularmu Xitaylargha oxshashla serasimige chushidu? Hech kelishelmeydighan bu yip baziridiki xotunlar bu ishqa kelgende xuddi bir komandigha awaz qoshqandek bir eghizdin qarshi chiqidu? Hetta atalmish Dunya Uyghur Qurultiyi ning meydangha kelishige juduni tutup, botnap qalghan Turkiyediki melum ledirlarmu, hokumet qurulishi mesilisini jiddiy muzakire qilidighan derijidin tashqiri yighinining hemtawaqliridin bolup chiqqan; belkim ilgiri bu qurultaydin bir neme tegmigini uchun botnighanmidikin, bu qetim uninggha birer quruq ostengning mirapliqi tegish bilenla, meydanini ozgertip, umu hokumet oktichisi bolup ketken. Eger uning ilgiriki naraziliqi peqet ashunchilik mirap liq uchun bolghan bolsa bu heqiqetenmu ho qilghudek peskeshlik bolghan bolidu!
Emdi Sergerdan Hokumetni qurghuchilarning sewiyisi, siyasiy supetliri toghrisida deyilgen geplerge keleyli:
Sewiye mesilisi heqqide ilgiri pakitlar asasida ikki maqale bergen iduq(bu baghlinishtin körüng: Maqale1, Maqale2) meningche bu qurultaychilarningmu chaghliq ademler ikenlikini delilleshke yetip ashidu. Biz ularning siyasiy meydani, siyasiy supiti heqqide bir az toxtulimiz.
Bu ademlerde Sherqiy Turkstan musteqilliq herikitining istiqbali heqqide koyunush shu derijidiki, munapiq bolsimu bolsun, meni qollisila boldi, degen olchem boyiche adem tallaydu.
1998-yili iyunda Almutida Ablimit Tursun ijare olturghan oyde tort mujahid olturulgen, teximu toghrisi, qassaplar gosh parchilighandek parchilinip, exletke komulgen idi. Putun deliller buni qilghanlarning Ablimit Tursun we uning shaykisidiki maashliq qatillar ikenlikini ispatlayti. Emma Ablimitning Germaniyige ketishi uchun Turkiyediki teshkilatlarning yeqindin yardimi (bashqilarni mumkinqeder qoghlashqa terishidighan bu teshkilatlarning bu qilmishi kishini oygha salatti), U Germaniyige kelishi bilenla atalmish milliy merkezning uninggha muhim wezipe berishi, qanliq weqening zamanida Almutada bolghan, weqege shahid, qetli qilinghuchilargha dost-burader bolghuchilarning qattiq qarshiliqini kelturup chiqarghan bolsimu, yenila pisent qilinmay uni torge elishi, ularning kimge wekillik qilishini ispat qilishqa yeterliktur.
Xuddi shu tiptin bolghanliqi uchun, Erkin Asiya Radiosimu bu qatillar kattiweshini Radiogha ekilish uchun ghayet zor tirishchanliqlarni korsetken idi. pesi pesi bilen ay qarangghusida tepishidu degendek, bu tepishqanlarning dunya miqyasida oxshiship ketishi, yiltizi qezilsa bir kotekke berip baghlinishi kishini chochutidu.
Enwer Yusupning xanimining del hokumet qurulushini jakarlash harpisida wetenge berip kelgenliki toghrisidiki gumanlargha kelsek, bundaq guman tamamen mentiqiliq, emma, bu mezan hemmige oxshash qollunulsa teximu lilla bolidu, dep oylaymen. Eger buninggha qoshulidighan bolsingiz bir talay berip kelguchi lerning tizimini tapalaysiz we ular heqqidimu chongqurraq oylap korushingiz hormet bilen tewsiye qilinidu. Mesilen: ulughlirimizdin Erkin Alptekin barmidimu? Radioning beshidiki janabi Dolqun Qembiri bir teshkilatni jakarlap arqidin Beijinggha yoli chushmidimu? Wetenge barmidimu?
Yuqirida zikri qilinghan Turkiyediki ulughimizmu hemishe Xitay konsulxanisining teklipini tapshuriwelip turidu, yundisige daxil bolup, bayramlarni birlikte qutlushup, Resturanlarda dostane olturushlarda bolup, sohbet yoli bilen wetenge xizmet qilip turidughu? Bundaqlar yene Enqeredimu nurghun. Xitay elchixanisigha qatnap turidighan, bayramlarni bille otkuzup yengi yilni birlikte qarshi alidighan Radioning Aktiwistliri sabiq Milliy Merkezning buyuklirinimu ashu berip kelgenler bilen bir mahiyette desek bolarmu qandaq?
Bek yugruk Atlar we bek tola hangraydighan Esheklerning arqisigha Sumaygha togurulgen Paxtini tegdurup qoysa yugrelmeydighan, hangriyalmaydighan bolup qalarmish; shuningdek berip kelguchiler de korulgen bezi ozgurushlerge qarisa ademning konglige shu ish kelidiken: Xitaylar shularningkigimu Yaghqa milengen Paxtini tegdurup qoyghanmikina?!
DUQ ning qurghuchi reisi Erkin Aliptekin 80- yillarda Xitaygha ikki qetim bérip méhman bolup kelgen, eger özining gépi rast bolsa "weten dawasining 40 yilliq mexpiyetlikini elip baturlarche" berip kelgen. Yeqinqi yillargha nezer salsaq Turkiyediki Sheriqy Turkistan dawasining pishwachilliridin beri bolghan Seyit Taranchi we uning aka-ukilliri Ghuljida tere zawti echip, Ürümchide sodisini qilip erkin yüridu. DUQ ning 2-nöwetlik reisi Rabiye xanim wetendin amerikigha bara-barmay bala chaqilirining bir qismi Türkiyege salamet ewetildi, kelinliri bilen qoshup.Rabiye xanimni bize xatirjem bolsun, aktip ishlisun-dep oylisa kerek. DUQ ning muawin reisi Seyit Tümtürkning yoghan inisi ayali bilen dadilliq bilen weten'ge berip aman-esen sayahet qilip keldi,uning'gha ulapla dadisimu xitaydin vizisini elip weten'ge berip Yeken'giche sayahet qilip keldi(2007).
Qalghan muawin reisler yuqurida tilgha elinghan bezilerning yeqin tuqqini. Tekrarlashning hajiti yoq. Bu ishlar heqqide birsi qarshi pikir qilip baqmidi. Emma Sheriqy Turkistan Sürgün hökümetining bash ministiri Enwer Yüsüp dadisining nezrisige berip kelse qiyamet qayum bolghandek DUQezaliri kechiliri uxlimay jiddi gheyri resmi yighin chaqirip Enwer Yüsüp heqqide intizam jazasi yighini achti.Amnesty we UNPO ning neshiryat epkarlirini ishqa selip Enwer Yüsüpni eyipleshke, qarilashqa yeterlik küch chiqardi.Xuddi nurghun sirlirini Enwer Yüsüpke amanet qilip ötküzüp qoyghandek! Yene hörmetlik Erkin Aleptekinning Qazaqistandiki eng yeqin jan-jiger dosti,mehshur haraqkesh, Qazaqistan Uyghur Medeniyet Uyushmisining reisi, Uyghur milyoniri Dilmurat Kuziyov Ürümchige berip Wang Lechuan bilen quchaghliship körüshüp (Xinjiang Gezitidin shu resimni körüng), sowgha qatarida Ürümchi shehirning achquchini elip gherq mes qaytip keldi. Erkin Aleptekinning yene bir dosti Qirghizistandiki ashkara satqun, munapiq, xa'in Nurmehemmet Kenjiyov(sherqiy türkistanliqlar xitaydin ayrilip qalsa ach qalidu-digen munapiqliq sepsetisini hemme yerde tarqitip yürgen iplas xa'in) ning Xitay bilen qilghan hemkarlighi we ziyaritini bu yerde sözlep olturmisaqmu bolar.
DUQ bash katipi Dolkun Eysaning bajisimu heryili Munchendin Xitaygha berip kelidu. Dolkun bashqilargha "men bajam bilen sözleshmeymen"- deydu.Dolqunning tuqqanliri wetende obdan yerlerde kadir, köz tegmisun.Xizmetliri ongushluq. Ata-anisining pensiye maashlirimu waqtida beriglik.Dolqunmu her halda taghdin piyade germaniyege barmighanliqi éniq.
RFA ning ataghliq muxbiri we ayali Medinay (Eqide) her ikkisi keche -kündüz harmay-toxtimay Xitayni tillap xewer beridu yu, ejiba bashqa Uyghurlarning ata-anisi pasport alalmaydighan ehwal astida Medinening ata-anisi yilda ikki qetim Amerkigha kelip küyoghlini yoqlap keteleydu. Bu sualgha jawabini Ömer Qanattin bashqa hichkim berelmeydu.
Teximu ademni chochutidighini shuki Guntanamo Bay da 20 nechche qerindishimizning qamilip turwatqini melum. We ularning Englische terjimanlighini Amerkidiki Roshen Abbas qilghan. U terjimanliq qiliwatqan mezgilide yeni 2003 yilliri Xitaygha andin wetenge 2 qetim berip kelgen. Keyin Xitayning Tashqi Ishlar Ministerligi bayanatchisi Guntanamo Bay diki Uyghurlar heqqide toxtulup, tep tartmastin mundaq digen: U yerdiki Uyghurlar hazir Xelq Gezitining uzundiliirini yaxshi ügüniwatidu. Biz bu geplerni qandaq chüshinimiz kerek?
Ishchi-xizmetchiler, sodigerler we komunist ziyalilar ning bir qismi qollaydighan 6 yil tüme hayatini beshidin ötküzgen peshqedem komunist milletchi kadir Rabiye Qadir we 8 yil türmide yetip chiqqan Uyghurning komunist ziyalisi Sidiq Haji Rozidur.
Dunya Uyghur qurultiyi teripidin yalliwélin'ghan Dishat Reshit,özingiz wekillik qilalmaydigha kishiler topi heqqide bayanat elan qilidighan hoquqingizning yoq ikenligini esingizde ching saqlang, bolmisa gacha bolup qalisiz.Özingiz bilmey turup köp qetim wetenni setip saldingiz, setishni toxtiting. Biz shuni bilshimiz kerekki sürgünde yashap turup, wetinni satidighaghan'gha bizning hichqandaq heqqimiz yoq. Chünki bizning u satidighan wetinimiz bizge tewe emes. Sodidimu siz özingizge tewe bolmighan herqandaq nersini satalmaysiz, shundaq emesmu?! Wetinimizni Xitay bashqurwatidu, biz peqet sürgünde öz xelqimizninng derdini dunya jamaetchilikige yetküzüsh üchün,tupraqlirimizni xitaydin qayturuwelish üchün küresh qilwatimiz xalas.
